Η Σαρακοστή στη Βόρεια Άνδρο δεν είναι μόνο μια θρησκευτική περίοδος προετοιμασίας για το Πάσχα· είναι τρόπος ζωής, παράδοση και μνήμες που συνδέουν γενιές.
Από την Καθαρά Δευτέρα, τα χωριά αλλάζουν ρυθμό: τα σπίτια καθαρίζονται από τα αρτύσιμα, τα τραπέζια γεμίζουν με νηστίσιμα φαγητά, και η κοινότητα συναντιέται στην εκκλησία για τους Χαιρετισμούς της Παναγίας.
Τα χόρτα και τα φαγητά της Σαρακοστής
Η φύση της Άνδρου ήταν πάντα σύμμαχος της νηστείας. Τα χόρτα των βουνών ραδίκια, βρούβες, αδραμιές, άγρια σπαράγγια, αλλά και της παραλίας όπως ο άλιφος, μπήκαν στα καθημερινά γεύματα, βραστά ή με λίγο λάδι και λεμόνι. Μαζί με αυτά οι χωριανοί φτιάχνανε πίτες και χορτοκεφτέδες, που έκαναν τα τραπέζια της Σαρακοστής πλούσια και νόστιμα. Ακόμα και σήμερα, πολλά από αυτά συνεχίζουν να μαζεύονται και να χρησιμοποιούνται στα χωριά, κρατώντας ζωντανή τη σύνδεση με την παράδοση.
Μια μαρτυρία από την κουμπάρα Μαρία Μπόθου
«Τη Σαρακοστή την κρατούσαμε αυστηρά», θυμάται η κουμπάρα Μαρία, που μαζί με τον σύζυγό της, τον κουμπάρο Αλέξανδρο «Αλέκο» Μπόθο, υπηρέτησαν παλιά ως νεοκόροι και είχαν αναλάβει τη φροντίδα της εκκλησίας και των ξωκλησιών.
«Από την Καθαρά Δευτέρα έπλενε όλα τα σκεύη και τα τραπεζομάντηλα, να μη μείνει ίχνος από αρτύσιμα. Φασόλια, φακές, τα χόρτα από τα βουνά και οι πίτες με τους χορτοκεφτέδες γέμιζαν το τραπέζι μας. Μαζεύαμε βρούβες, ραδίκια και αδραμιές, και περιμέναμε τις Παρασκευές για τους Χαιρετισμούς της Παναγίας. Ήταν φτωχικά τα χρόνια, αλλά υπήρχε αγάπη, πίστη και σεβασμός στη δουλειά μας».
Έθιμα της τελευταίας Αποκριάς
Την Κυριακή της τελευταίας Αποκριάς, οι χωριανοί έβραζαν και έτρωγαν αυγό το βράδυ, για να «βουλώσουν το στόμα» και να ξεκινήσει σωστά η νηστεία. Αργότερα, τη Μεγάλη Ανάσταση, μετά το τέλος της λειτουργίας, είχαν στις τσέπες τους τα κουλουράκια και το κόκκινο αυγό, έτοιμα για το παραδοσιακό τσούγκρισμα.
Η φροντίδα των εκκλησιών
Η συνεργασία στο χωριό ήταν πάντα ξεχωριστή. Οι γυναίκες καθάριζαν τις εκκλησίες, φρεσκάριζαν τραπεζομάντηλα, δαντέλες και στολίδια που κοσμούσαν τις εικόνες, ενώ οι άντρες ανέλαβαν το βάψιμο και τη συντήρηση όπου χρειαζόταν. Αυτή η παράδοση συνεχίζεται έως σήμερα, και πολλά χωριά της βόρειας Άνδρου, όπως το Καλλιβάρι, Σιδόντα και το Βαρίδι κρατούν ζωντανή την ομορφιά και την αίσθηση των εκκλησιών τους χάρη στη συλλογική προσπάθεια των κατοίκων.
Η Σαρακοστή στη βόρεια Άνδρο θυμίζει ότι η πίστη, η παράδοση και η κοινότητα συνεχίζουν να ζουν μέσα από μικρές καθημερινές συνήθειες, τις γεύσεις, τη φύση, τα έθιμα και τη φροντίδα των ανθρώπων του τόπου.
Κείμενο Σταύρα Μαρία
Φωτογραφίες από το αρχείο του συλλόγου μας και Σταύρα Μαρία